MENOPOZ
Menopozun ortaya çıktığı yaş kadında sıklıkla önemli bazı sosyal değişikliklerin
de ortaya çıktığı bir zamana denk gelir.
Menopoz döneminde kadın öncelikle yıllardan beri alışık olduğu bir bedensel işlevini
"yitirmiş" olmanın üzüntüsünü yaşar. Bu tümüyle normal bir durumdur. Her
ay adet görmeye alışmış bir kadın adet kanamaları ortadan kalktığında yakın bir
arkadaşından ayrılmış olma duygusuna kapılabilir. Bazı kadınlar ise adet kanamalarının
kesilmesinden memnuniyet duyarlar.
Menopoz Yaşlanmanın Başlangıcı Değildir
Menopoz dönemine giren kadınların bir kısmı bu dönemi yaşlanmanın başlaması ile
eşdeğer görürler. Bu, tümüyle mantıklı bir düşünce olmayabilir. Geçen yıl adet gören
ve bu yıl kanaması duran bir kadın bu süre içerisinde birden yaşlı bir insan olmaz,
yalnızca bir yıl yaşlanır.
Kriter alınması gereken zamansal olarak yaşlanma değil, günlerini sağlıklı olarak
geçirmeye devam etmektir. Beden ve ruh sağlığı yerinde olmayan bir insan ne kadar
genç olursa olsun, ne kadar uzun yaşarsa yaşasın mutlu ve üretken olamayacaktır.
Menopoz Depresyon Gelişimi İçin Bir Risk Faktörü Değildir
Önceleri menopoz dönemi depresyon gelişimi için ciddi bir risk faktörü olarak görülmüş
ve psikiyatristlerin hastalık tanısında kullandıkları "DSM Tanı Kriterleri
Kitabı"'nda "involusyonel melankoli" terimi menopoza bağlı olarak
ortaya çıkan depresyon durumunu tanımlamak için kullanılmıştır. Günümüzde menopozun
kendisinin depresyon gelişme riskini artırmadığı görüşünün benimsenmesi üzerine
DSM'nin en güncel versiyonunda bu tanı yer almamaktadır.
Uyku Bozuklukları
Menopoz dönemi bir yandan ateş basmaları, öte yandan "tuhaf belirtiler"
olarak gruplandırılan belirtiler topluluğunun etkisiyle uykusuzluğun ortaya çıkmasına
veya uyku kalitesinin azalmasına neden olabilir. Ek olarak östrojen hormonu eksikliğinin
beyine etki ederek direkt olarak uyku özelliklerini olumsuz etkilediği bilinmektedir.
Uyku bozuklukları uzun süre devam ettiğinde gerginlik, sinirlilik, yorgunluk, halsizlik,
unutkanlık, yorgun uyanma ve konsantrasyon bozukluklarına yol açabilmektedir.
Menopoz döneminde ortaya çıkan uyku bozukluklarının tedavisinde östrojen hormonu
tedavisinin önemli bir yeri vardır. Östrojen hormonunun uykuya dalma süresini kısalttığı
ve uyku kalitesini artırdığı klinik deneylerde gösterilmiştir.
Duygudurum Değişiklikleri
İnsan her zaman aynı ruh durumunda olamaz. Zaman zaman keyifli ve neşeli, zaman
zaman daha durgun olabilir. İnsan ruhunun bu özelliği duygudurum (İngilizce mood)
olarak adlandırılır.
Yukarıda tarif edilen duygudurumu düz bir çizgi üzerinde gösterecek bir çizgi çizdiğimizi
varsayalım. Çizginin ortası insanın kendinde görmeye alışkın olduğu ortalama ruh
halini temsi eder. Çizgi üzerinde sağa gidildikçe insanın giderek daha keyifli bir
duyguduruma ulaştığını, sola gidildikçe ise daha çökkün bir duyguduruma ulaştığını
kabul edelim. Bu çizgiyi bir tahterevalli şekline dönüştürdüğümüzde tahterevallinin
sürekli hafifçe hareketli olduğunu görebiliriz. Bu hareketlilik genellikle günden
güne daha belirgin hale gelse de bazı insanlarda günün değişik saatlerinde bir sola
bir sağa kayma görülebilir ve bu normaldir.
Normaldışı olan, tahterevallinin baskın olarak solda ya da sağda durması ya da çok
büyük hareketler yapmasıdır. Bu aşırı hareketlilik kişinin günlük yaşamını olumsuz
etkileyen duygulara neden olacaktır. Psikiyatride, oluşturduğumuz tahterevalli modelinde
dengenin sürekli sol tarafta yer almasına depresyon, sürekli sağ tarafta yer almasına
ise mani adı verilir. Bu tanımlama konumuzun daha iyi anlaşılabilmesi açısından
basitleştirilmiştir. Gerçekte bu iki duygudurum bozukluğunun tarifi bu kadar kolay
yapılamaz.
Menopoz döneminde olan kadınlarda tahterevalli dengesi sola kaymaya meyillidir.
Daha önceden bahsedildiği gibi bu durumun menopozun kendisinden kaynaklanmadığı,
daha çok menopoz dönemine tesadüf eden diğer sosyal değişikliklerle ilgili olduğu
düşünülmektedir.
|
|
|
|